Wodór: właściwości i zastosowanie
Wodór to najprostszy i najlżejszy pierwiastek chemiczny rozpoczynający układ okresowy. Był prawdopodobnie znany już w XVI wieku, gdyż powstaje on w licznych reakcjach metali z kwasami. Jednak jako pierwszy właściwości i zastosowanie wodoru opisał w 1766 roku angielski chemik Henry Cavendish, który jest uważany za odkrywcę.
Występowanie wodoru w przyrodzie
Wodór w stanie wolnym występuje w niewielkich ilościach w górnych warstwach atmosfery oraz w gazach wulkanicznych, niekiedy w gazie ziemnym, a także w granicie i innych skałach. Wodór w postaci związanej wchodzi w skład wielu związków organicznych i nieorganicznych. Główna ilość wodoru jest zawarta w wodach morskich i lądowych, a także w węglowodorach i wszystkich związkach organicznych występujących w organizmach żywych. Zawartość wodoru w dostępnych dla człowieka częściach Ziemi (skorupa ziemska, atmosfera i hydrosfera) wynosi 0,87% wag. W organizmie człowieka znajduje się ok. 10% (ok. 7 kg) wodoru w postaci związków chemicznych, głównie wody.
Fizyczne właściwości wodoru
Wodór charakteryzuje się masą molową wynoszącą 1,008 g/mol. W typowych warunkach atmosferycznych występuje jako gaz o gęstości około 0,08988 g/L w 0°C i 1 atm., co sprawia, że jest 14,4 razy lżejszy od powietrza. Ta właściwość jest istotna, zwłaszcza w przypadku balonów wypełnionych wodorem, które dzięki temu się unoszą.
Jednakże wodór ma wyjątkowo niską temperaturę wrzenia wynoszącą -252,87°C, niższą ma tylko hel. Z tego powodu jego skraplanie jest skomplikowane i wymaga szczególnych warunków do przechowywania w stanie ciekłym.
Mimo niewielkiej gęstości wodór rozpuszcza się w wodzie, choć w mniejszych ilościach niż wiele innych gazów. Dzięki swoim unikalnym właściwościom wodór jest szeroko wykorzystywany w różnych gałęziach przemysłu, między innymi jako paliwo oraz w procesach chemicznych.
Występują dwie odmiany wodoru cząsteczkowego: ortowodór i parawodór, które różnią się ciepłem właściwym.
Przewodnictwo cieplne i elektryczne wodoru
Wodór charakteryzuje się niskim przewodnictwem cieplnym w porównaniu do metali, ale przewyższa pod tym względem wszystkie inne gazy. Wodór jest najlepiej przewodzącym ciepło gazem. Jego zdolność do przewodzenia ciepła wynika z lekkiej masy atomów, co sprawia, że cząsteczki wodoru poruszają się szybko, ułatwiając efektywny transfer energii cieplnej.
Gazowy wodór, podobnie jak inne gazy, praktycznie nie przewodzi prądu elektrycznego. Kluczową rolę odgrywa za to w technologii ogniw paliwowych, gdzie pełni funkcję paliwa, a jego reakcja z tlenem zamienia energię chemiczną w elektryczną. Dzięki tym właściwościom wodór jest wykorzystywany w różnych procesach chemicznych i energetycznych, między innymi jako gaz chłodzący w dużych generatorach elektrycznych.
Właściwości chemiczne
Wodór w temperaturze pokojowej jest pierwiastkiem niezbyt aktywnym chemicznie. Bezpośrednio łączy się tylko z fluorem, a w wyniku naświetlania – również z chlorem. W podwyższonych temperaturach reaguje z licznymi pierwiastkami, głównie z niemetalami, a spośród metali – z pierwiastkami silnie elektrododatnimi (np. lit, sód, wapń). W podwyższonych temperaturach wodór jest silnym reduktorem, za pomocą którego można przeprowadzić redukcję wyższych tlenków metali do niższych lub do metalu wolnego (np. tlenek żelaza(III) można zredukować do wolnego żelaza w temperaturze 600°C).
Wodór jest gazem palnym, który pali się bladoniebieskim płomieniem. Próby spalania wodoru powinno się wykonywać tylko ze względnie czystym wodorem, tzn. niezawierającym powietrza (zmieszany z nim wodór wybucha). Produktem spalania wodoru jest woda.
Oprócz najpowszechniejszego protu wodór występuje w dwóch cięższych izotopach:
- deuterze,
- trycie.
Różnią się one liczbą neutronów. Deuter znajduje zastosowanie w badaniach naukowych i reakcjach jądrowych, zaś tryt jest wykorzystywany w technologii nuklearnej.
Zastosowanie wodoru w przemyśle
W przemyśle chemicznym wodór wykorzystuje się do otrzymywania chlorowodoru i amoniaku (metodą Habera i Boscha), a z niego kwasu azotowego(V) i nawozów azotowych. W wyniku syntezy różnych produktów z mieszaniny wodoru i tlenku węgla, w zależności od warunków oraz rodzaju użytego katalizatora, można otrzymać np. alkohol metylowy, metan, lekkie i ciężkie węglowodory.
W przemyśle tłuszczowym stosowany jest do utwardzania tłuszczów ciekłych (np. produkcja margaryny i mydła).
Znajduje również zastosowanie w palnikach do cięcia, spawania metali oraz do sztucznego otrzymywania kamieni szlachetnych (np. rubinów). W metalurgii wodór stosuje się do redukcji niektórych rud metali.
Wodór wykorzystuje się również jako paliwo (przede wszystkim w statkach kosmicznych) oraz do otrzymania benzyny syntetycznej.
Wodór w badaniach biomedycznych
Wodór jest składnikiem wody (H2O), która stanowi większość masy ludzkiego organizmu. Wodór cząsteczkowy (H2) jest też przedmiotem badań biomedycznych, głównie w kontekście stresu oksydacyjnego. Wyniki są w dużej części wstępne i nie pozwalają uznać wodoru za lek. W badaniach wodór podaje się najczęściej na dwa sposoby:
- Inhalacja wodorem – wdychanie powietrza wzbogaconego wodorem za pomocą inhalatorów wodoru. Właściwości antyoksydacyjne wodoru badano głównie w modelach komórkowych i zwierzęcych.
- Picie wody wodorowej – woda wzbogacona w wodór cząsteczkowy za pomocą jonizatora wody lub generatora wodoru. W badaniach sprawdza się jej związek z poziomem wolnych rodników i markerami stresu oksydacyjnego.
Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarza. Wodór cząsteczkowy nie jest lekiem i nie służy do leczenia ani zapobiegania chorobom.
Źródło: Wodór cząsteczkowy, opracowanie – Janusz Furczoń oraz Jacek Wikarski Naturopata Alergikus
Przeczytaj również:
-
-10% Zakres cen: od 269,00 zł do 289,00 zł Najniższa cena z ostatnich 30 dni: 269,00 złWybierz opcje Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu
