Około 75% masy widzialnego wszechświata to wodór. To najpowszechniejszy pierwiastek we wszechświecie, ale w atmosferze Ziemi jest go bardzo mało: tylko jedna na dwa miliony cząsteczek powietrza to wodór. W naturze H2 wytwarzają bakterie i algi w ramach metabolizmu beztlenowego. W wodzie wodorowej chodzi właśnie o wodór cząsteczkowy H2, czyli obojętny gaz rozpuszczony w wodzie.
Wodór to najlżejszy ze wszystkich pierwiastków. Jego liczba atomowa to 1. W warunkach bardzo wysokiego ciśnienia przechodzi w stan metaliczny. Ma dwa trwałe izotopy: prot, czyli najprostszy możliwy atom, oraz deuter, który stanowi ok. 0,015% wodoru na Ziemi. Pierwszą osobą, która opisała otrzymywanie wodoru, był alchemik Paracelsus. Palną i lotną naturę tego gazu opisał w 1671 roku Robert Boyle.
Wodór jako osobny gaz wyodrębnił w 1766 roku angielski uczony Henry Cavendish. Odkrył on także, że wodór zmieszany z powietrzem wybucha. Pierwsza publikacja o wykorzystaniu wodoru w medycynie pojawiła się w 1888 roku i dotyczyła diagnostyki. W 2007 roku japoński zespół Ohsawy opublikował w „Nature Medicine” pracę o reakcjach wodoru z wolnymi rodnikami, prowadzoną na hodowlach komórkowych i na modelu zwierzęcym.
Na początku lat 2000 we Francji badano wodór podawany pod podwyższonym ciśnieniem. Doświadczenie prowadzono na myszach ze stanem zapalnym wątroby, które przebywały w komorze z mieszaniną zawierającą wodór. Badacze mierzyli u nich m.in. poziom czynników antyoksydacyjnych i markery stanu zapalnego.
W kolejnych latach pojawiły się pierwsze małe badania z udziałem ludzi. W 2008 roku w Japonii 30 osób z cukrzycą typu 2 lub obniżoną tolerancją glukozy piło przez 8 tygodni wodę bogatą w wodór. Autorzy analizowali parametry biochemiczne krwi, m.in. poziom cholesterolu LDL, wolnych kwasów tłuszczowych i tolerancję glukozy. Była to niewielka próba, dlatego jej wyniki traktuje się jako wstępne.
Wodór cząsteczkowy a wolne rodniki: co mówią badania
Naukowcy badają przede wszystkim to, jak wodór cząsteczkowy (H2) zachowuje się wobec wolnych rodników wewnątrz komórek. Najwięcej uwagi poświęca się jego reakcjom z najbardziej reaktywnymi rodnikami, np. rodnikiem hydroksylowym. Wolne rodniki powstają w komórkach jako produkt uboczny wytwarzania energii w mitochondriach.
Wolny rodnik ma niesparowany elektron, który „uzupełnia”, odbierając elektron sąsiedniej cząsteczce. Rodniki żyją krótko i są nietrwałe, ale szybko reagują z innymi cząsteczkami. Reaktywne formy tlenu (Reactive Oxygen Species, ROS) mogą uszkadzać struktury komórek.
Organizm ma własny system antyoksydacyjny, który na co dzień radzi sobie z wolnymi rodnikami. Gdy rodników jest więcej, niż ten system jest w stanie zneutralizować, mówi się o stresie oksydacyjnym. H2 to najmniejsza cząsteczka w przyrodzie.
Dzięki małym rozmiarom i brakowi ładunku wodór łatwo przenika przez błony biologiczne, dlatego naukowcy badają, jak zachowuje się wewnątrz komórek. Większość tych badań to wciąż doświadczenia laboratoryjne i na zwierzętach albo małe próby z udziałem ludzi. Nie potwierdzają one, że woda wodorowa zapobiega chorobom lub je leczy.
Woda wodorowa: jak powstaje i czym ją wytwarzać
Japońscy wynalazcy opracowali generator, który zmienia potencjał oksydoredukcyjny (ORP) wody z dodatniego na ujemny, nasyca ją wodorem cząsteczkowym i alkalizuje. Potencjał ORP takiej wody dochodzi do -400 mV. Ujemny potencjał oznacza, że w wodzie jest rozpuszczony wodór, który łatwo oddaje elektrony.
Pierwszymi źródłami wody wodorowej były jonizatory wody alkalicznej, jednak wytwarzały wodę o niskim poziomie H2. Więcej wodoru dają generatory wody wodorowej, które produkują wodę o stężeniu 0,8-1,2 ppm. Urządzenia te rozpuszczają w wodzie wodór pod wysokim ciśnieniem, a często mają też filtr, który oczyszcza wodę z niektórych zanieczyszczeń.
Dla wielu osób szklanka wody wodorowej to element codziennego rytuału dbania o siebie. Badania nad wodorem cząsteczkowym wciąż trwają. Woda wodorowa nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia ani porady lekarza.
Źródła:
Kajiyama S. i in., „Supplementation of hydrogen-rich water improves lipid and glucose metabolism in patients with type 2 diabetes or impaired glucose tolerance”, Nutrition Research 2008; 28(3): 137–143.
Ohsawa I. i in., „Hydrogen acts as a therapeutic antioxidant by selectively reducing cytotoxic oxygen radicals”, Nature Medicine 2007; 13(6): 688–694. https://doi.org/10.1038/nm1577
Gharib B. i in., „Anti-inflammatory properties of molecular hydrogen: investigation on parasite-induced liver inflammation”, Comptes Rendus de l’Académie des Sciences III 2001; 324(8): 719–724.
