Wodór molekularny (cząsteczkowy, H2) jest badany głównie w kontekście stresu oksydacyjnego i regeneracji po wysiłku. Większość wyników pochodzi z badań na komórkach i zwierzętach, a badania z udziałem ludzi są nieliczne, małe i dają wstępne, niejednoznaczne wyniki. Dane o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania są ograniczone. Wodór molekularny nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia.
Wodór molekularny od kilkunastu lat jest przedmiotem badań naukowych, a w sieci łatwo trafić na listy jego „zalet”. W tym wpisie zebraliśmy, co rzeczywiście sprawdzano, na jakich modelach i czego te badania jeszcze nie rozstrzygają.
Czym jest wodór molekularny?
Wodór molekularny (H2) to cząsteczka złożona z dwóch atomów wodoru. W warunkach normalnych jest bezbarwnym, bezwonnym i łatwopalnym gazem. Jest bardzo małą cząsteczką, dlatego łatwo przenika przez błony. Budowę i właściwości chemiczne opisujemy szerzej we wpisie o tym, jak wygląda budowa cząsteczki wodoru.
Wodór molekularny – jak się go stosuje?
W badaniach i w codziennym użyciu wodór molekularny przyjmuje się najczęściej w postaci wody wodorowej, czyli wody, w której rozpuszczono gazowy H2. Drugą formą jest inhalacja, czyli wdychanie gazu o niskim stężeniu wodoru. W badaniach naukowych stosuje się też inne drogi podania, np. sól fizjologiczną nasyconą wodorem, głównie w doświadczeniach na zwierzętach.
Wodór do wody wodorowej lub do inhalacji uzyskuje się zwykle w procesie elektrolizy: prąd elektryczny rozdziela cząsteczki wody na wodór i tlen. Służy do tego generator wodoru, w którym elektrody tytanowe są rozdzielone membraną SPE/PEM. Membrana oddziela strefę powstawania wodoru od strefy, w której wydziela się tlen i ewentualne produkty uboczne elektrolizy.
Co pokazują badania nad wodorem molekularnym?
Poniżej opisujemy główne kierunki badań. Przy każdym podajemy, na jakim modelu uzyskano wynik, bo wynik z hodowli komórek lub z badania na szczurach nie mówi jeszcze nic pewnego o działaniu u ludzi.
1. Wodór a wolne rodniki i stres oksydacyjny
Najczęściej cytowane badanie to praca Ohsawy i współpracowników z 2007 roku opublikowana w Nature Medicine. Autorzy pokazali, że w hodowlach komórkowych wodór reagował wybiórczo z rodnikiem hydroksylowym, jednym z najbardziej reaktywnych wolnych rodników, a nie wpływał na inne reaktywne formy tlenu, które pełnią w organizmie funkcje sygnałowe. W tej samej pracy szczury z doświadczalnie wywołanym niedokrwieniem mózgu, które wdychały wodór, miały mniejsze uszkodzenia tkanki.
Od tej pracy zaczęło się zainteresowanie wodorem jako cząsteczką badaną w kontekście stresu oksydacyjnego, czyli przewagi wolnych rodników nad mechanizmami obronnymi komórki. Mechanizm działania wodoru nie jest jednak w pełni wyjaśniony, a część badaczy uważa, że sama reakcja z rodnikami nie tłumaczy wszystkich obserwowanych efektów.
2. Wodór a stan zapalny
W wielu badaniach na zwierzętach po podaniu wodoru mierzono niższe stężenia wybranych markerów stanu zapalnego. Prace przeglądowe z tego okresu opisują dziesiątki takich modeli doświadczalnych, prawie wyłącznie u gryzoni. Autorzy przeglądów sami zwracają uwagę na niewyjaśnione kwestie, np. brak wyraźnej zależności między dawką a efektem. U ludzi badania są nieliczne, z małymi grupami, i nie pozwalają na wnioski o działaniu przeciwzapalnym.
3. Wodór a mitochondria
Część badań laboratoryjnych sprawdzała, jak wodór wpływa na mitochondria, czyli struktury komórkowe, w których powstaje większość energii komórki. Są to głównie badania na komórkach i zwierzętach. Nie wynikają z nich zalecenia dla ludzi, a hasła typu „wodór dodaje energii” nie mają oparcia w badaniach klinicznych.
4. Wodór a wysiłek fizyczny i regeneracja
Regeneracja po wysiłku to jeden z niewielu obszarów, w których prowadzono badania z udziałem ludzi. Przykładem jest badanie pilotażowe Aoki i współpracowników z 2012 roku: 10 piłkarzy przez tydzień piło wodę wodorową albo zwykłą wodę, a następnie wykonywało intensywny wysiłek na cykloergometrze. Po piciu wody wodorowej stężenie mleczanu we krwi po wysiłku rosło mniej, natomiast nie zaobserwowano różnic w mierzonych markerach stresu oksydacyjnego.
Kolejne badania na sportowcach i osobach aktywnych dały wyniki mieszane: w części z nich zmierzono niewielkie różnice w wybranych parametrach, w innych różnic nie było. Grupy badanych są małe, a protokoły (dawka, czas picia, rodzaj wysiłku) bardzo się różnią. Na tej podstawie nie da się powiedzieć, że wodór poprawia wyniki sportowe.
5. Inne kierunki badań
Wodór molekularny badano też w wielu innych modelach chorób, głównie u zwierząt. Przegląd Ohno i współpracowników z 2012 roku zebrał takie prace: 63 modele chorób u zwierząt i 6 jednostek chorobowych, w których prowadzono badania z udziałem ludzi. Takie zestawienia pokazują, w jakich kierunkach idą badania, ale nie są dowodem, że wodór leczy którąkolwiek z tych chorób ani im zapobiega. Badania kliniczne wciąż trwają.
Czy wodór molekularny jest bezpieczny?
W dotychczasowych, zwykle krótkich badaniach z udziałem ludzi nie opisywano poważnych działań niepożądanych. Dane o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania są jednak ograniczone, bo badań trwających wiele miesięcy lub lat jest bardzo mało.
Wodór w postaci gazu jest łatwopalny, dlatego urządzenia do inhalacji trzeba używać zgodnie z instrukcją producenta. Jeśli chorujesz przewlekle, przyjmujesz leki, jesteś w ciąży albo rozważasz inhalacje, porozmawiaj wcześniej z lekarzem. Wodór molekularny nie zastępuje leczenia ani zaleconych leków.
Jak wybrać urządzenie do wody wodorowej?
Jeśli korzystasz z wody wodorowej, zwracaj uwagę przede wszystkim na parametry techniczne, a nie na obietnice. Warto wybierać urządzenia od znanych producentów, które mają potwierdzone pomiarami stężenie wodoru w wodzie (podawane zwykle w ppb), opisaną technologię elektrolizy (np. membranę SPE/PEM) i jasną instrukcję użytkowania. Urządzenia używaj zgodnie z zaleceniami producenta.
Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czym jest wodór molekularny? To cząsteczka H2 złożona z dwóch atomów wodoru. W warunkach normalnych jest bezbarwnym, bezwonnym i łatwopalnym gazem, który w niewielkiej ilości rozpuszcza się w wodzie.
Czy wodór molekularny i wodór cząsteczkowy to to samo? Tak, to dwie nazwy tej samej substancji, czyli cząsteczki H2.
W jakiej formie stosuje się wodór molekularny? Najczęściej jako wodę wodorową do picia albo jako gaz do inhalacji. W badaniach naukowych stosuje się też inne drogi podania, głównie u zwierząt.
Czy wodór molekularny leczy choroby? Nie. Wodór molekularny nie jest lekiem. Jest badany w kontekście stresu oksydacyjnego i regeneracji po wysiłku, ale wyniki u ludzi są wstępne.
Czy wodór molekularny jest bezpieczny? W krótkich badaniach nie opisywano poważnych działań niepożądanych, ale dane o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania są ograniczone. Przy chorobach przewlekłych, przyjmowaniu leków lub w ciąży skonsultuj się z lekarzem.
Więcej o wodorze molekularnym
- Wodór cząsteczkowy w badaniach biomedycznych – przegląd
- Woda zredukowana i wodór – hipoteza Hidemitsu Hayashiego
Podsumowanie
Nowe trendy w obszarze zdrowia warto traktować z ostrożnością, bo wiele z nich obiecuje więcej, niż pokazują badania. Wodór molekularny jest przedmiotem wielu badań, głównie w kontekście stresu oksydacyjnego i regeneracji po wysiłku. Większość wyników pochodzi jednak z badań na komórkach i zwierzętach, a badania z udziałem ludzi są małe i wstępne. Mechanizm działania wodoru nie jest w pełni poznany, a dane o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania są ograniczone. Potrzebne są większe i dłuższe badania kliniczne, zanim będzie można mówić o jakichkolwiek zastosowaniach zdrowotnych.
Źródła:
- Ohsawa I. i in. Hydrogen acts as a therapeutic antioxidant by selectively reducing cytotoxic oxygen radicals. Nature Medicine 2007; 13: 688-694. PubMed 17486089
- Aoki K. i in. Pilot study: Effects of drinking hydrogen-rich water on muscle fatigue caused by acute exercise in elite athletes. Medical Gas Research 2012; 2: 12. PubMed 22520831
- Ohno K. i in. Molecular hydrogen as an emerging therapeutic medical gas for neurodegenerative and other diseases. Oxidative Medicine and Cellular Longevity 2012. PubMed 22720117
Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują porady lekarza.
